جستجو :
اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَن صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَ في كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً
امروز: ۱۴۰۰ سه شنبه ۵ بهمن


 
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت یازدهم: «ادب»؛ جلسۀ سوم
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت یازدهم: «ادب»؛ جلسۀ دوم
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت یازدهم: «ادب»؛ جلسۀ اول
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت دهم: ازدواج اسلامی
  • نامه حضرت آیة‌الله‌ا‌لعظمی مظاهری «مدظلّه‌العالي» خطاب به حضرت آیة‌الله‌ا‌لعظمی آقای صافی گلپایگانی«مدظلّه‌العالي»
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت نهم: انتقاد و انتقادپذیری
  • نوشتاری از معظّم‌له؛ موضوع: پیامبر اکرم«ص» مظهر فضائل اخلاقی
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت هشتم: «امربه معروف و نهی‌ازمنکر»
  • پيام در پی فاجعۀ تروریستی در مسجد جامع شیعیان سیدآباد در قندوز افغانستان

  • -->

    رذیله سیزدهم: تكبُّر

    شرح فضیلت‌ها و رذیلت‌های اخلاقی

    رذیله سیزدهم: تكبُّر

    تكبُّر، یکی از صفات رذیله و حالتی نفسانی است که موجب می‏شود انسان خود را برتر و بزرگ‌تر از دیگران ببیند و از معایب خویش غفلت ورزد.

    هیچ خلق و خوی پسندیده‌ای نیست، مگر آنكه متكبّران از آن محرومند، و هیچ خلق و خوی ناپسندی نیست، مگر آنكه متكبّران گرفتار آنند. بی‌جهت نیست که تمامی درب‌های جهنّم بر روی افراد متکبّر باز است:

    >فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرينَ<[1]

    و بنابر فرمایش امام صادق%، کسی در قلبش ذرّه‌ای کبر دارد، داخل بهشت نخواهد شد:

     «لَا يدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ‏ فِي‏ قَلْبِهِ‏ مِثْقَالُ‏ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ»[2]

    قرآن كریم در آیاتی، متكبّران را «مُترِف» یا «مَلَأ» نامیده است. مترف به‌معنای توسعه در نعمت و فزونی آن، و ملأ به‌معنی انباشتگی از نعمت است. بر این اساس، می‌توان گفت که فزونی و فراوانی برخی نعمت‌ها، مایۀ تکبّر و گردن‌کشی است. شاهد این مدّعا آنکه، افراد متکبّر، به‌طور معمول از نعمت‌هایی چون علم، مال، جاه، زیبائی، قدرت اجتماعی یا قدرت سیاسی برخوردارند و تكبُّر آنان، دلیلی جز فراوانی نعمت نمی‌تواند داشته باشد.

    سرپیچی از حق و نپذیرفتن آن، از لوازم ملكۀ تكبُّر به‌شمار می‏آید. قرآن‌کریم در آیاتی به ترسیم رذیلت تکبّر و آثار آن پرداخته است. از جمله می‌فرماید:

    >وَ إِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَليمٍ<[3]

    این آیۀ شریفه، بیان حال افراد متکبّر و لجوج است. آن‌ها به‌جای آنکه بگویند: «بارخدایا! اگر این سخن حق است، مرا به سوی آن هدایت كن و قلبم را به آن روشنی بخش»، دعا می‏كنند كه: «خدایا! اگر این سخن حق است، مرا بكش تا آن را نبینم!»؛ گویا تكبُّر، آدمی را به قدری تنزّل می‌دهد که مرگ و ورود به جهنّم را به پذیرش حق ترجیح می‌دهد.

    تكبُّر، نوعی تفَرعُن است که از جنون و نادانی محض سرچشمه می‌گیرد. آدمی که از نطفه پدید آمده، مبدّل به جنین شده، سپس به دنیا آمده و از ابتدا تا آخر، سراسر احتیاج و ناتوانی است، اگر ادعای خدایی کند و بگوید: >أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى<[4] آیا جز دیوانه، نامی می‌توان بر او نهاد؟

    این رذیله، مانند سایر رذائل، مراتبی دارد؛ مرتبۀ ضعیف آن، برتری‏جوئی و فخرفروشی بر سایر افراد، به‌ویژه بر کسانی است که از نظر مالی، علمی یا مقام و موقعیت اجتماعی، در مرتبۀ نازل‌تری قرار دارند. مرتبۀ متوسّط آن، برتری‏جوئی نسبت به انبیاء(، اولیاء خدا و عالمان است. مخالفت با پیامبران( و انکار رسالت آنان، آزار و اذیت اوصیاء(، دشمنی با فرستادگان خدا و در نهایت، اقدام به قتل ایشان، در شمار نتایج همین مرحله است. مرتبۀ شدید تکبّر، انكار خداوندی خداوند متعال، دشمنی با او و سركشی در برابر اوست.

    راهکار از بین بردن این صفت خطرناک، این است که انسان به خطورات ذهنی و وسوسه‌های شیطانی که او را بزرگ‌تر و برتر از دیگران جلوه می‌دهد، اعتنا نکند و آن تصوّرها و توهّم‌ها را باطل بداند. همچنین به‌طور مکرّر به خود یادآوری نماید که هرنعمتی دارد، از جانب پروردگار متعال به وی رسیده و ممکن است مال یا جمال او، به شبی یا به‌واسطۀ تبی، نابود گردد. تلقین این حقیقت که انسان از یک نطفۀ گندیده پدید آمده و سرانجام او را در خاک می‌نهند و جسمش متلاشی می‌گردد و دستش از همۀ دارایی‌ها که به آن می‌نازیده، کوتاه خواهد شد، برای درمان این رذیلت شوم، تأثیر به‌سزا دارد. مداومت بر نماز و اهتمام به سجده‌های طولانی هم در رفع یا دست کم کنترل تکبّر، مؤثر است.



    [1]. النحل، 29: «پس، از درهای دوزخ وارد شوید و در آن همیشه بمانید، و حقّا كه چه بد است جایگاه متكبران.»

    [2]. الكافی، ج ‏2، ص 309.

    [3]. الأنفال، 32: «و [یاد كن‏] هنگامی را كه گفتند: خدایا، اگر این [كتاب‏] همان حقِّ از جانب توست، پس بر ما از آسمان سنگ‌هایی بباران یا عذابی دردناك بر سر ما بیاور.»

    [4]. النازعات، 24: «پروردگار بزرگتر شما مَنَم!»

    احکام
    اخلاق
    اعتقادات
    اسرار حج
    مناسک حج
    صوت
    فيلم
    عکس

    هر گونه استفاده از مطالب این سایت با ذکر منبع بلامانع می باشد.
    دفتر مرجع عاليقدر حضرت آية الله العظمى مظاهری «مدّظلّه‌العالی»
    آدرس دفتر اصفهان: خيابان عبد الرزاق – کوی شهيد بنی لوحی(16) – کوچۀ مدرسۀ قدسیه – پلاک(22) - کد پستی : 99581 - 81486
    تلفن : 34494691 -031          نمابر: 34494695 -031
    آدرس دفتر قم :خیابان شهدا(صفائیه)- کوی ممتاز- کوچۀ شماره 1(لسانی)- انتهای بن‌بست- پلاک 41
    تلفن 37743595-025 کدپستی 3715617365